UNESCO wpisało modernistyczne miasto portowe Gdynię na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO

UNESCO wpisało modernistyczne centrum polskiego miasta portowego Gdyni na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, uznając jego międzywojenną urbanistykę i architekturę.

Wyznaczenie, zatwierdzone podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Busan w Korei Południowej, oznacza, że ​​Polska jest 18. obiektem światowego dziedzictwa kulturowego i przypada w setną rocznicę uzyskania przez Gdynię praw miejskich.

W swoim uzasadnieniu UNESCO wspomniało o „organizmie miejskim, który wykorzystuje podejście do planowania oparte na elementach konstrukcyjnych, aby stworzyć charakterystyczny, zwarty zespół architektury modernistycznej o solidnych, indywidualnych wyrazach architektonicznych”.

Centrum Gdyni „ilustruje krytyczne zerwanie z historyzmem w procesie przekształcania wsi Gdynia w nową, główną bramę morską I Rzeczypospolitej w okresie między I a II wojną światową” – dodał.

Gdynia, przyznana w 1926 roku, jako miasto, została szybko rozwinięta przez nowo niepodległe państwo polskie z małej wioski rybackiej w duży bałtycki port, rozrastając się do ponad 100 000 mieszkańców w niecałe 20 lat i zapewniając Polsce nowoczesną bramę morską.

Obecnie jest to 13. co do wielkości miasto w Polsce pod względem liczby ludności (z nieco poniżej 210 000 mieszkańców) i trzecie co do wielkości pod względem powierzchni, uwzględniając obszar morski.

Oktawia Gorzeńska, zastępca prezydenta Gdyni, która reprezentowała miasto w Pusanie, decyzję komisji uznała za „wspaniały prezent na naszą rocznicę i hołd dla wizji i determinacji ludzi, którzy stworzyli jedno z największych modernistycznych miast Europy”.

Prezydent miasta Aleksandra Kosiorek dodała, że ​​decyzja „potwierdza, że ​​wizja, która ponad sto lat temu zapoczątkowała historię współczesnej Gdyni, zachowała swoją siłę i uniwersalne znaczenie”.

Centralna dzielnica Gdyni, Śródmieście, została zbudowana w dużej mierze w latach 1926-1939. Jej ówczesny szybki rozwój zwrócił na siebie uwagę międzynarodową, a reporter National Geographic napisał, że „Polska marzy o zbudowaniu swojego Nowego Jorku”.

W przeciwieństwie do Warszawy i pobliskiego Gdańska uniknął rozległych zniszczeń podczas II wojny światowej, zachowując wiele z pierwotnego układu ulic i architektury międzywojennej.

Według władz miasta eksperci UNESCO uznali centrum Gdyni za jeden z najwybitniejszych na świecie przykładów wczesnego modernizmu w urbanistyce.

Nominacja podkreśliła także charakterystyczny dla Gdyni model modernistycznej urbanistyki, odróżniający ją od współczesnych obiektów, takich jak niemiecki Bauhaus, osiedla berlińskie, Kowno na Litwie czy Tel Awiw.

Modernistyczną architekturę Gdyni charakteryzują białe elewacje i detale inspirowane tematyką marynistyczną, w tym okrągłe okna i formy budynków przypominające kadłuby statków.

Godnymi uwagi przykładami są tzw. „budynek banku”, modernistyczna kamienica czy Muzeum Emigracji mieszczące się w dawnym Dworcu Morskim, który od lat 30. XX w. do 1979 r. był budynkiem tranzytowym, z którego tysiące polskich emigrantów wyjeżdżało do nowych ojczyzn.

Zdaniem miasta droga do uznania trwała ponad 20 lat, począwszy od 2007 roku, kiedy historyczny układ urbanistyczny został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków. W 2015 r. uznano go za Pomnik Historii, a w 2019 r. Polska wpisała go na Listę Wstępną UNESCO.

W 1978 roku na inauguracyjną Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wpisano dwa obiekty w Polsce: Historyczne Centrum Krakowa oraz pobliskie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni. Gdyński napis jest 18. w ogóle dla Polski i pierwszym dla polskiego modernistycznego zespołu urbanistycznego.

Ostatnimi polskimi nabytkami przed Gdynią były Prehistoryczny Obszar Górnictwa Krzemionek Pasiastych w 2019 r. oraz w 2021 r. lasy bukowe w Bieszczadach.