Jak stwierdza ankieter państwowy, pod rządami Tuska nasiliły się negatywne poglądy na temat polskiego wymiaru sprawiedliwości

Za rządów obecnego rządu wzrósł odsetek Polaków negatywnie oceniających wymiar sprawiedliwości w swoim kraju, pomimo jego obietnic przywrócenia praworządności i zapewnienia skuteczniejszego i niezależnego funkcjonowania sądów.

Z nowego sondażu państwowej agencji badawczej CBOS wynika, że ​​w czerwcu br. 61% Polaków negatywnie oceniało funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, w porównaniu z 55% w 2022 r. i 51% w 2017 r., gdy rządził poprzedni rząd PiS.

Obecnie jedynie 26% pozytywnie ocenia system, w porównaniu z 28% w 2022 r. i 36% w 2017 r. Ostatni raz mniej pozytywnych ocen było w 2005 r. (22%).

Do ustaleń doszło dwa i pół roku po dojściu do władzy w grudniu 2023 r. obecnego rządu – koalicji od lewicy do centroprawicy pod przewodnictwem premiera Donalda Tuska, zastępując narodowo-konserwatywną administrację PiS.

Jedną z głównych obietnic Tuska było przywrócenie praworządności po ośmiu latach, w których PiS wdrażał szereg kwestionowanych reform sądownictwa, które eksperci, sądy europejskie i wielu polskich sędziów potępiło jako podważające niezawisłość i funkcjonowanie sądownictwa.

Rząd Tuska ma jednak trudności z wprowadzeniem w życie obiecanych zmian. W wielu przypadkach jej wysiłki blokowali zrzeszeni w PiS prezydenci Andrzej Duda i Karol Nawrocki lub inni urzędnicy powołani w ramach poprzedniego rządu.

Jednak w innych przypadkach, np. w przypadku obietnicy rozdzielenia funkcji ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego, które PiS połączył w 2016 r., obecna koalicja rządząca po prostu nie wywiązała się ze swoich obietnic.

W najnowszym sondażu CBOS wykazało, że najbardziej niezadowoleni z funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości są zwolennicy obecnej opozycji: 72% wyborców PiS ma negatywną opinię, podobnie jak 71% zwolenników skrajnie prawicowej Konfederacji.

Jednak nawet wśród wyborców centrowej Koalicji Obywatelskiej (KO) Tuska większość, bo 53%, ma opinię negatywną, a jedynie 38% – pozytywną.

Co ciekawe, nastawienie społeczeństwa do samych sędziów prawie się nie zmieniło. Obecnie 19% Polaków ma do nich pozytywny stosunek, a 23% negatywny. Jest to podobne do ustaleń z 2017 r. (22% pozytywnych, 24% negatywnych) i 2012 (19% pozytywnych, 23% negatywnych).

Pytani o największe problemy wymiaru sprawiedliwości, Polacy często wskazują na kwestie strukturalne, czyli te, które są pod kontrolą polityków.

Najczęściej identyfikowanym problemem (wybranym przez 38% respondentów, którzy mogli wskazać maksymalnie trzy główne problemy) było „przedłużanie się postępowań” w sprawach sądowych. Drugim co do wielkości problemem było „upolitycznienie sądów” (18%).

Jedynie 4% uznało, że do największych problemów należą „zaniedbywanie obowiązków, niekompetencja i bezkarność sędziów”. Jednak 23% respondentów nie potrafiło wskazać ani jednego głównego problemu, przed którym stoi wymiar sprawiedliwości.

Ustalenia CBOS odzwierciedlają wyniki szeregu innych sondaży. Po pierwszym roku rządów Tuska sondaż SW Research dla Rzeczpospolita Daily stwierdził, że 35% Polaków uważa, że ​​sytuacja w zakresie praworządności uległa pogorszeniu, w porównaniu do zaledwie 24%, które uważały, że się poprawiła.

Z innego sondażu przeprowadzonego przez tę samą agencję dla portalu informacyjnego Onet w styczniu tego roku wynika, że ​​40% Polaków uważa, że ​​wymiar sprawiedliwości pod rządami obecnego rządu nie uległ poprawie, a jedynie 33% uważa, że ​​poprawił się.

W odpowiedzi na tę ostatnią ankietę minister sprawiedliwości Waldemar Żurek przyznał Onetowi, że są problemy z zajęciem się praworządnością. Ale obwiniał „przeszkody postawione na naszej drodze” przez prezydentów Dudę i Nawrockiego.

W 2024 r. Duda odmówił podpisania rządowych projektów nowelizacji Trybunału Konstytucyjnego (TK), w którym nadal zasiadają sędziowie powołani bezprawnie za czasów byłej administracji PiS. W rezultacie rząd Tuska odmawia uznawania orzeczeń wydanych przez TK.

W lutym tego roku następca Dudy, Nawrocki, zawetował rządowy projekt ustawy mający na celu przywrócenie legitymizacji Krajowej Rady Sądownictwa (KRS), organu odpowiedzialnego za powoływanie sędziów na stanowiska w sądach.

W 2017 r. KRS została zreformowana pod rządami PiS w sposób, który – jak wynika z wielu orzeczeń sądów polskich i europejskich – uczynił ją nielegalną. To z kolei wzbudziło wątpliwości co do statusu prawnego około 3 tys. sędziów powołanych przez KRS od 2017 r. i wszystkich wydawanych przez nich orzeczeń.

Nawrocki odmówił także złożenia ślubowania czterem nowym sędziom TK nominowanym w tym roku przez parlament, mimo że Europejski Trybunał Praw Człowieka nakazał im objąć stanowiska.