Około tuzina pomników publicznych w Polsce, w tym jeden poświęcony powstaniu w getcie warszawskim, zostało zniszczonych graffiti wychwalającym Ukraińską Powstańczą Armię (UPA), nacjonalistyczną grupę partyzancką z czasów II wojny światowej, która była odpowiedzialna za masakrę Polaków.
Ambasada Ukrainy w Warszawie potępiła wandalizm i zrzuciła winę na Rosję, którą polskie władze oskarżały już o organizowanie prowokacyjnych graffiti na pomnikach.
W dniu 14 listopada, w Warszawie, doszło do dwóch dewastacji pomników. Napisy „Slava UPA” wydarzyły się na Pomniku Bohaterów Getta przed Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN oraz na Pomniku Żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego przy ulicy Andersa 13. To kolejna odsłona… pic.twitter.com/Y7NDsfpjxn
— Miejski Reporter (@MiejskiReporter) 14 listopada 2026
Ostatnią falę wandalizmu odnotowano po raz pierwszy na początku listopada w zachodnim Poznaniu, gdzie na trzech pomnikach II wojny światowej namalowano graffiti z napisem „Chwała UPA” (Sława UPA).
Choć wielu na Ukrainie pamięta UPA z walki o niepodległość od narzuconych przez Moskwę rządów sowieckich, w Polsce kojarzy się ją przede wszystkim z przewodzeniem rzezi wołyńskiej, podczas której w ramach czystek etnicznych zamordowano około 100 000 polskich cywilów, głównie kobiet i dzieci.
Poinformowała o tym lokalna policja w Poznaniu Gazety Wyborczej codziennie informują, że szukają młodego mężczyzny ubranego na czarno, co do którego uważa się, że jest sprawcą, ale jak dotąd nie udało się go zidentyfikować.
Podobne graffiti pojawiło się następnie na siedmiu pomnikach, w tym poświęconych polskim bohaterom II wojny światowej i protestom antykomunistycznym, które miały miejsce w 1970 r. w Gdańsku i Gdyni, sąsiadujących miastach na północnym wybrzeżu Bałtyku.
W piątek miejscowa policja w Gdańsku potwierdziła, że zatrzymała 17-letniego Ukraińca pod zarzutem „malowania obraźliwych haseł propagujących nienawiść”. Pokazali niewyraźne zdjęcia podejrzanego oraz puszki z farbą w sprayu.
Postawiono mu zarzuty propagowania ideologii faszystowskiej, nawoływania do przemocy i nienawiści na tle narodowościowym oraz profanacji pomników. Jeśli zostanie skazany, może mu grozić do trzech lat więzienia.
Wcześniej, we wtorek w tym tygodniu, niezależne białoruskie media MOST z siedzibą w Polsce opublikowały ustalenia, z których wynika, że anonimowa osoba w popularnym wśród Rosjan, Ukraińców i Białorusinów komunikatorze Telegram oferowała 500 dolarów plus koszty podróży w zamian za pracę w Poznaniu.
Kiedy na ogłoszenie odpowiedział tajny dziennikarz MOST, powiedziano mu, że jego praca będzie polegać na malowaniu sprayem pomników z napisem „Chwała UPA”. Rekruter potwierdził, że praca jest nielegalna, „ale jeśli zakryjesz twarz i zrobisz wszystko szybko, to cię nie znajdą”.
Ujawniły także, że podobne oferty pracy są dostępne w innych polskich miastach, m.in. w Warszawie, Wrocławiu i Lublinie.
Następnie podobne napisy pojawiły się w Warszawie na Pomniku Bohaterów Getta, upamiętniającym Żydów, którzy w 1943 roku powstali przeciwko swoim niemiecko-nazistowskim prześladowcom; pomnik upamiętniający I Armię Wojska Polskiego walczącą w czasie II wojny światowej; oraz pomnik saperów, którzy służyli podczas wojny.
Wandalizm potępił Żydowski Instytut Historyczny (ŻIH), który nazwał go „haniebnym atakiem na pamięć ofiar Holokaustu i bohaterów żydowskiego ruchu oporu”.
Odnosząc się do ustaleń MOST i wandalizmu innych pomników, ŻIH stwierdził, że „wskazuje to na możliwość zorganizowanej prowokacji, mającej na celu podżeganie do nienawiści i podział społeczeństwa”.
Warszawska policja przekazała PAP, że prowadzi śledztwo i stara się ustalić sprawcę. Poinformowało o tym także anonimowe źródło policyjne Gazety Wyborczej postrzegają wydarzenia we wszystkich czterech miastach jako powiązane, wskazując na podobny styl i pisownię napisów.
W niedzielne popołudnie prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski potępił wandalizm i udostępnił zdjęcia, jak władze miejskie usuwają graffiti z Pomnika Bohaterów Getta.
„Biorąc pod uwagę skalę podobnych incydentów w innych miastach, należy wziąć pod uwagę możliwość, że jest to zaplanowana prowokacja” – dodał burmistrz. „Nie dajmy się podzielić – władze pracują nad ustaleniem tożsamości zarówno sprawców tych czynów, jak i tych, którzy je zlecili”.
Nie ma zgody na wandalizm w Warszawie.
Minionej nocy służby miejskie wyczyściły pomniki oszpecone przez wandali – między innymi pomnikiem Bohaterów Getta. Sprawców szuka policji.
W przypadku wystąpienia incydentów w innych miastach, należy wziąć pod uwagę, że mamy do zdarzenia… pic.twitter.com/5xMgPhnHf8
— Rafał Trzaskowski (@trzaskowski_) 15 listopada 2026
Dzień wcześniej, w sobotę, również ambasada Ukrainy potępiła akty wandalizmu, nazywając je „haniebną prowokacją”.
„Naszym zdaniem te bezprawne działania są przejawem wojny hybrydowej, którą Rosja próbuje wszelkimi środkami prowadzić w państwach europejskich, a w szczególności w Polsce” – napisała ambasada. „Cel jest jasny: wywołać wrogość między Polakami i Ukraińcami, podważyć wzajemne zaufanie i osłabić poparcie dla Ukrainy”.
Ambasada, pisząc po polsku i ukraińsku, zaapelowała do Ukraińców, aby „nie ulegali pokusie ofert «łatwych pieniędzy» w zamian za malowanie graffiti, niszczenie mienia lub wykonywanie innych nielegalnych zadań” oraz o zgłaszanie wszelkich takich ofert polskiej policji.
„Szanujmy prawo kraju, w którym mieszkamy, pamięć historyczną i godność drugiego człowieka” – dodali. „Solidarność polsko-ukraińska jest naszą wspólną siłą. Nie pozwólmy, aby wróg ją zniszczył”.
Polska była głównym celem tzw. działań hybrydowych Rosji w Europie, które obejmowały akty sabotażu, szpiegostwo, dezinformację i próby wzniecenia wrogości wobec Ukraińców.
Takie operacje rzadko są przeprowadzane przez samych rosyjskich agentów. Zamiast tego Rosja często rekrutuje osoby już na miejscu, często członków dużych społeczności migrantów z Ukrainy i Białorusi, a w niektórych przypadkach także samych Polaków.
W lipcu tego roku ukraiński nastolatek został postawiony przez polską prokuraturę w stan oskarżenia pod zarzutem namalowania kilkudziesięciu propagandowych haseł UPA w miejscach publicznych, w tym na pomniku ofiar rzezi wołyńskiej.
W Polsce stanie przed sądem 18-letni Ukrainiec oskarżony o działanie na rzecz Rosji w celu wywołania napięcia między Polską a Ukrainą poprzez malowanie w miejscach publicznych dziesiątek napisów wychwalających Ukraińską Powstańczą Armię, która dokonała masakry Polaków podczas II wojny światowej https://t.co/0w0gVYiGpp
Od dawna istnieją napięcia między Polską a Ukrainą w związku z masakrami, które Polska uznaje za ludobójstwo. Ukraina odrzuca tę etykietę i nadal honoruje UPA za jej rolę w walce o niepodległość.
Sprawa nabrała nowego rozgłosu w tym roku, kiedy prezydent Wołodymyr Zełenski nadał ukraińskiej jednostce wojskowej imię „bohaterów UPA”. Wywołało to powszechny gniew w Polsce i skłoniło polskiego prezydenta Karola Nawrockiego do pozbawienia Zełenskiego najwyższego honoru jego kraju.